زادآوری مصنوعی زاگرس با تولید نهال سازگار
محقق بخش جنگل، مرتع و آبخیزداری مرکز تحقیقات ایلام:
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، ایلام- ایرنا، منابع طبیعی ایلام به عنوان بخشی از زیستبوم ارزشمند زاگرس، با تهدیدهایی همچون بهرهبرداری غیراصولی، خشکسالی، فرسایش خاک و دگرگونی اقلیمی روبهرو است.
ادامه این روند میتواند کاهش پوشش گیاهی، افزایش فرسایش خاک، تشدید روانآب و سیلاب، افت ذخیره آبهای زیرزمینی و کاهش گوناگونی زیستی را در پی داشته باشد.
در چنین وضعی، تولید نهال استاندارد و سازگار با ویژگیهای اقلیمی و بومشناختی هر پهنه، یکی از پایههای اصلی اجرای موفق طرحهای جنگلکاری و احیای منابع طبیعی به شمار میرود.
کیفیت نهال فقط به کاشت بذر محدود نیست و زنجیرهای از انتخاب درخت مادری، تهیه بذر سالم، آمادهسازی خاک، مدیریت آب و تغذیه، کنترل آفت و بیماری، بازکاشت، برداشت، بستهبندی و جابهجایی درست را دربر میگیرد.
توسعه نهالستانهای استاندارد در کنار آموزش و توانمندسازی نیروهای فنی، میتواند تولید نهال مرغوب و ماندگاری آن در عرصههای طبیعی را افزایش دهد.
۱۱ نهالستان سردسیری و گرمسیری ایلام با توان تولید سالانه ۶ میلیون اصله نهال، پشتوانهای برای زادآوری مصنوعی جنگلها و مراتع آسیبدیده زاگرس است، ظرفیتی که بهرهگیری درست از آن، به تولید نهال سازگار با اقلیم، دانش فنی و آموزش نیروهای متخصص وابسته است.
نهالستان، نخستین حلقه احیای جنگل
محقق، مدرس و کارشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام در گفتوگو با خبرنگار ایرنا گفت: تولید نهال سازگار با شرایط هر منطقه، یکی از مهمترین راهها برای زادآوری جنگلها، کاهش فرسایش خاک و تقویت پوشش گیاهی است.
ناهید جعفریان اظهار کرد: بخش بزرگی از ایران از جمله استان ایلام در کمربند خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد و این ویژگی، منابع طبیعی را در برابر بهرهبرداری بیرویه و غیراصولی آسیبپذیر کرده است.
وی افزود: افزایش جمعیت و گسترش فعالیتهای انسانی، فشار بر منابع طبیعی را بیشتر کرده و در برخی مناطق، روند تخریب از توان طبیعی پهنهها برای بازسازی پیشی گرفته است.
جعفریان یادآور شد: تخریب منابع طبیعی، کاهش پوشش گیاهی، فرسایش خاک، افزایش روانآب و سیلاب، کاهش تغذیه آبهای زیرزمینی و افت گوناگونی زیستی را به دنبال دارد.
وی گفت: شناخت توان بومشناختی مناطق و تولید گونههای مقاوم و سازگار، از راهکارهای مهم کاهش تخریب منابع طبیعی است و نهالستانهای استاندارد در این زمینه نقشی اساسی دارند.
این پژوهشگر افزود: نهالستان جنگلی، محل تولید نهال برای جنگلکاری، احیای جنگلها، گسترش فضای سبز، ایجاد پارکهای جنگلی و بادشکن است.
وی اظهار کرد: سرمازدگی، خشکسالی، آفت، بیماری و دیگر تنشهای محیطی میتواند زادآوری طبیعی جنگل را کاهش دهد و تولید نهال در نهالستان، بخشی از این کمبود را جبران میکند.
جعفریان انتخاب جای مناسب برای ساخت نهالستان را ضروری دانست و گفت: دسترسی به آب کافی و باکیفیت، خاک مناسب، وضعیت اقلیمی، زهکشی، راههای ارتباطی و امکان بهرهگیری از ماشین باید در انتخاب محل نهالستان مورد توجه باشد.
وی افزود: تولید نهال باکیفیت از انتخاب بذر سالم آغاز میشود و بذر باید از درختان مادری سالم، شاداب و مقاوم تهیه شود.
این مدرس منابع طبیعی بیان کرد: توان جوانهزنی، خلوص، سلامت، رطوبت و شیوه نگهداری بذر باید بررسی شود.
وی ادامه داد: برخی گونهها برای جوانهزنی به تیمارهایی مانند خیساندن، خراشدهی، سرمادهی یا چینهسرمایی نیاز دارند.
جعفریان توضیح داد که چینهسرمایی، یکی از شیوههای خروج بذر از دوره خواب است که به جوانهزنی بهتر آن کمک میکند.
وی گفت: شیوه بذرکاری باید متناسب با گونه، اندازه بذر و امکانات نهالستان انتخاب شود.
این کارشناس افزود: بذرکاری خطی به دلیل نظم بیشتر و مصرف کمتر بذر، کاربرد مناسبی در نهالستانهای جنگلی دارد.
مراقبت، ضامن ماندگاری نهال
جعفریان اظهار کرد: آبیاری منظم، کنترل علف هرز، تأمین عناصر غذایی، مدیریت تراکم و حفاظت نهال در برابر سرما، گرما، باد، پرندگان و جوندگان، از مهمترین کارهای مراقبتی در نهالستان است.
وی افزود: تراکم زیاد، ساقههای ضعیف تولید میکند و این مشکل باید با تنککردن و مدیریت درست نهالستان برطرف شود.
این مدرس کشاورزی و منابع طبیعی گفت: تولید نهال در گلدان یا ظرفهای مناسب، آسیب ریشه هنگام جابهجایی را کاهش میدهد و شانس استقرار نهال در عرصه اصلی را بالا میبرد.
وی ادامه داد: ریشه نهالها در زمان حمل باید مرطوب بماند و از تابش آفتاب، باد و آسیب مکانیکی محافظت شود.
جعفریان گفت: جابهجایی نهال بهتر است در فصل خواب گیاه و در ساعتهای خنک روز انجام گیرد.
گونههای مناسب برای هر پهنه
وی تأکید کرد: تولید نهال باید بر پایه شرایط اقلیمی و بومشناختی پهنه هدف انجام شود و نمیتوان یک گونه را بدون توجه به ویژگیهای محیطی در همه مناطق کاشت.
جعفریان گفت: بلوط، توسکا، افرا، راش، گردو، زبانگنجشک، سنجد، اقاقیا، اکالیپتوس، کنار و آزاد از گونههای پهنبرگ هستند.
وی افزود: سرو، ارس و کاج تهران نیز در گروه گونههای سوزنیبرگ قرار دارند و هر یک، نیازهای متفاوتی بر پایه اقلیم و جایگاه جغرافیایی خود دارند.
این پژوهشگر بیان کرد: در پهنههای زاگرسی، انتخاب بذر سالم بلوط اهمیت ویژهای دارد و بذرهای آسیبدیده نباید برای تولید نهال به کار گرفته شوند.
وی گفت: بهرهگیری از ماشینآلات در نهالستانهای بزرگ میتواند هزینه تولید را کاهش دهد و بهرهوری را افزایش دهد.
جعفریان افزود: آموزش نیروی انسانی در زمینه تولید نهال، انتخاب بذر، ساخت و مدیریت نهالستان، آبیاری، کنترل آفت و بیماری، بستهبندی و حملونقل ضروری است.
دانش فنی، حلقه تکمیلکننده نهالستان
وی ادامه داد: موفقیت طرحهای احیا و جنگلکاری تنها به کاشت نهال در عرصه محدود نمیشود و کیفیت نهال، یکی از عوامل اصلی کامیابی این طرحها است.
این مدرس گفت: انتخاب بذر سالم، تولید نهال استاندارد، مراقبت، سازگارسازی و انتقال درست، زنجیره تولید نهال تا استقرار آن در عرصه طبیعی را شکل میدهد.
وی افزود: آشنایی با تیمار بذر، شناسایی نشانههای کمبود عناصر غذایی و شیوههای کنترل علف هرز، پرندگان، جوندگان و حشره، باید در برنامه آموزشی کارشناسان و بهرهبرداران قرار گیرد.
جعفریان اظهار کرد: ایلام با قرار گرفتن در پهنه زاگرس و برخورداری از جنگلها و مرتعهای ارزشمند، به گسترش زیرساخت تولید نهال، بهرهگیری از گونههای سازگار و تربیت نیروی متخصص برای حفاظت و احیای منابع طبیعی نیاز دارد.
وی تأکید کرد: ارتقای دانش فنی کارکنان منابع طبیعی، بهرهبرداران نهالستان و فعالان حوزه جنگل میتواند زمینه تولید نهال باکیفیت، ساخت نهالستان استاندارد و اجرای بهتر برنامههای حفاظت، احیا و مدیریت منابع طبیعی را فراهم کند.
این پژوهشگر گفت: ارزیابی دورههای آموزشی برگزارشده برای بهرهبرداران بخش کشاورزی و جنگل نشان میدهد که دانش شرکتکنندگان در این دورهها افزایش چشمگیری داشته است.
وی افزود: افزایش آگاهی، توانمندسازی تخصصی کارشناسان منابع طبیعی و آبخیزداری و بهرهبرداران حوزه جنگل و بهروزرسانی دانش آنان، از مهمترین رویکردهای مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام است.
جعفریان گفت: در کارگاههای آموزشی این مرکز، مباحث گوناگون مربوط به تولید و پرورش نهال جنگلی بهصورت تخصصی بررسی میشود.
بر پایه این گزارش، استان ایلام دارای ۱۱ نهالستان کوچک و بزرگ سردسیری با گسترهای نزدیک به ۱۹ هکتار در شهرستانهای گوناگون است.
نهالستان سردسیری ایوان با ۶ هکتار و نهالستانهای گرمسیری مهران و دهلران با ۱۲ هکتار، مهمترین نهالستانهای مادرتخصصی استان به شمار میروند.
این نهالستانها توان تولید سالانه ۶ میلیون اصله نهال گرمسیری و سردسیری را دارند.
کنار، برهان، رمیلک، اکالیپتوس، آکاسیا، استبرق و نخل زینتی از گونههای گرمسیری تولیدی در ایلام است.
صنوبر، ارغوان، بلوط، زالزالک، افرا، کیکم و زبانگنجشک نیز از مهمترین گونههای سردسیری تولیدشده در نهالستانهای استان به شمار میرود.
این نهالها برای کاشت در عرصههای طبیعی و نیز فضای سبز شهری و روستایی تولید و توزیع میشوند.
نظر شما :